Nepotizm sosyal bir dinamodur
Tanıdık işe almanın rasyonel gerekçeleri var. Bedelini kimin ödediği ayrı bir mesele.
Nepotizmi savunmak zor sanılır. Değildir. Savunması en kolay şeydir, çünkü savunması sayısaldır.
İşe alım bir bilgi problemidir
Karşınızda oturan adayla ilgili bildiğiniz her şeyi o size anlatmıştır. Özgeçmişini o yazmış, referanslarını o seçmiş, örneklerini o ayıklamıştır. Üç saatlik görüşmeyle bir insanın baskı altında nasıl davrandığını öğrenemezsiniz. Bunu öğrenmenin tek yolu onu daha önce baskı altında görmüş olmaktır.
Tanıdık dediğimiz kişi tam olarak budur: hakkında görüşme dışı veri bulunan insan. Yanlış işe alımın maliyetini bir kez ödemiş her yönetici bu verinin fiyatını bilir.
Tanıdık işe almak kayırma değil, risk primini düşürmektir. En azından sunumu böyle yapılır.
İkinci sebep daha önemli
Referansla gelen kişi yalnız gelmez. Arkasında onu getiren biri vardır ve o kişi kendi itibarını masaya koymuştur. Yeni gelen kötü çalışırsa iki kişi birden zarar görür.
Bu, hiçbir sözleşmenin sağlayamayacağı bir denetim mekanizmasıdır. İş sözleşmesi kişiyi şirkete bağlar. Referans, kişiyi bir insana bağlar. İkincisi daha sıkı tutar ve şirkete hiçbir şeye mal olmaz.
Üçüncüsü nadiren yüksek sesle söylenir
Birini işe aldığınızda bir borç doğar. Borcun vadesi yoktur, faizi konuşulmaz, ödeme planı yapılmaz. Sadece durur. Ve bir gün zor bir karar aldığınızda o odada, o kararın yanında bir kişi fazladan bulunur.
Sadakat satın alınamaz derler. Doğru değil. Sadakat satın alınamaz; borçlandırılabilir.
Dinamo dediğim şey
Bunu tek tek değil, ağ olarak düşünün. Her işe alım bir bağ üretir. Her bağ bir borç taşır. Zamanla şirket, organizasyon şemasının üzerine serilmiş ikinci bir haritaya sahip olur: kimin kime borçlu olduğu haritası.
Kararların çoğu birinci haritaya bakarak alınmaz.
Bedeli olmadığını söylemedim
Bir bedeli var. Görmediğiniz aday havuzu, sorulmayan sorular, herkesin birbirine benzemesi ve bir gün kimsenin kötü haberi getirmemesi.
Bunların hepsi gerçek maliyetler. Yalnız dikkat edin: hiçbiri kararı veren kişinin cebinden çıkmıyor. Şirketin defterine yazılıyor, birkaç yıla yayılıyor ve o yıllarda kararı veren kişi çoğu zaman başka bir yerde oluyor.
Sisteme dinamo diyorum çünkü kendi kendine dönüyor. Durdurmak için birinin maliyeti kendi üzerine alması gerekir.
Referans, çalışanı şirkete değil bir insana bağlar. Bu bağ daha sıkı tutar ve size hiçbir şeye mal olmaz. Faturayı birkaç yıl sonra şirket öder.